#25 Harde Standpunten. Verlies of Winst?

Podcast 25 Het Mentor Café

Harde Standpunten. Verlies of Winst?
Waar ligt dan de grens tussen enerzijds duidelijk en kritisch en anderzijds onverdraagzaam en bot. Want onverdraagzaam en bot, dat wil niemand zijn. Toch?

 In de 25e aflevering van Het Mentor Café stelt Wilma Out deze en andere vragen aan Hans Ruinemans, boardroom monk. 

Kortom, is de standpuntbepaling - de verharding daarin - een verlies is, of een winst. Of beide niet?

Transcript

Podcast 25 Het Mentor Café

Harde standpunten. Verlies of Winst?

W = Wilma Out
H = Hans Ruinemans

Wilma: De laatste tijd – laten we zeggen: de laatste anderhalf jaar, of misschien iets langer – ben ik langzaamaan veranderd van een mild en relativerend persoon – en begripvol, ook dat – in iemand die een onversneden standpunt inneemt. 

Misschien wel: iemand die een kant kiest. 

Ja, luisteraar. Ik kies een kant. Ik koos nooit een kant. Nu wel. 

En ik spreek mij uit. Openlijk.

Ik ben heel, heel erg tegen Forum voor Democratie. Een demonstrant in een gevechtstenue vind ik ronduit idioot. Ik heb geen begrip meer voor complotdenkers. 

Een intimiderende activist in de voortuin van een politicus – om terug te komen op een gebeurtenis van even geleden – mag van mij een hele tijd worden opgesloten.

Vroeger zou ik gezegd hebben: ach, boosheid moet nu eenmaal een uitweg hebben. Zo heet wordt de soep toch niet gegeten.
Those where the days, luisteraar. 

 Ik vind het niet zo leuk van mijzelf. Maar ik besef dat het de tijd is die dat met mij doet. Niet iedereen spreekt zich openlijk uit. Maar we kiezen allemaal een kant. Ook als dat een middenweg is. Want ook ‘het midden’ is een kant.

Mijn vraag: is mijn stellingname een verlies…

…is het winst…je moet immers een standpunt in durven nemen…
of is het een neutraal gegeven. 

En als dat laatste zo is…

Waar ligt dan de grens tussen enerzijds duidelijk en kritisch en anderzijds onverdraagzaam en bot. Want onverdraagzaam en bot, dat wil ik niet zijn. 

In de 25e aflevering van Het Mentor Café stel ik deze en andere vragen aan Hans Ruinemans, boardroom monk. Omdat hij de enige is die het antwoord daarop weet. Nou ja, op Barack Obama na dan. Maar die is op zich onbereikbaar. Voor mij. 

Hans, kun jij mij vertellen of mijn - ik mag trouwens wel zeggen: onze, onze standpuntbepaling - de verharding daarin - een verlies is, of een winst. Of beide niet. 

Hans: Ja, daar vraag je me wat Wilma. Voor ik een antwoord formuleer: je zegt: onze standpuntbepaling. Daarmee geef je aan dat je vindt dat je niet alleen bent in de verharding van je standpunt. 

W: Onze. Ja, dat zeg ik omdat ik een algehele ongenuanceerdheid meen te zien. En te horen. Misschien worden we ook wel gedwongen om ons uit te spreken. Of om een kant te kiezen.

H: Je bedoelt: vanwege de corona-gerelateerde malaise waarin we leven. 

W: Zeker. Hopelijk zitten we in de staart. Maar we hebben geen garantie daarop. We weten het niet. Ik neem trouwens geen standpunt in als het gaat om wel of niet vaccineren. Van mij mag nog steeds iedereen zelf die keuze maken. Dat is natuurlijk ook een standpunt. En ik ben al helemaal geen voorstander van gedwongen vaccinatie. Ik vind het beleid van de overheid te onduidelijk. Dus een Rutte-4-fan ben ik ook niet. 

Maar het venijnige anti-vaccinatie-activisme – de anti-overheids-doctrine – die maakt dat ik zelf ook ontzettend venijnig word. 

H: Oke. Nou. Over het algemeen is het zo dat mensen altijd verharden zodra hun bestaanszekerheid op de helling gaat. Wat je ziet is dus niet zo raar. 

W: Bestaanszekerheid is - in mijn geval - een groot woord.

H: Toch niet. Bestaanszekerheid is ook: het beschermen wat jij deep down als zekerheden beschouwt. 

https://youtu.be/E-pBKK3JAIs  Cover The living years (origineel Mike and the mechanics)

W: Mijn kritische houding is dus volkomen logisch.

H: Ja, en de houding van de activistische anti-vaxxers is op een bepaalde manier ook begrijpelijk. 

W: Ik heb het recht om te verharden…

H: Verharding is niet iets waar je blij mee moet zijn. Het maakt een mens ook niet sympathieker. 

Zodra anderen gaan zuchten bij het aanhoren van al jouw kritiek, dan moet je oppassen. Maar op zo’n kort-door-de-bocht antwoord zit je natuurlijk niet te wachten

W: Nee, zeker niet. Deze podcasts duren ongeveer een minuut of 20. En meestal is dat veel te kort. 

Overigens: luisteraar: je hebt Het Mentor Café enige tijd gemist. 

Dat kwam door het kerstreces dat gevolgd werd door een januari-drukte.

Daarna moesten we het ritme weer vinden. Vooral Hans moet ruimte zien te maken in zijn agenda om mij hierin te vergezellen.

Maar dat is gelukt en we zijn weer helemaal terug. Uitgerust en opgefrist, en met veel zin in een nieuw seizoen van Het Mentor Café. 

H: Zo is dat. Laat ik voor deze podcast jouw kwestie even samenvatten en er dieper op ingaan. 

W: Goed.

H: Je zegt: vroeger was ik mild en liberaal…

W: Liberaal heb ik niet gezegd, maar ik vind het een goeie…

H: Vroeger was je mild en liberaal. Tegenwoordig neem je duidelijk een standpunt in.

Dat standpunt spreek je ook uit. En je vindt dat je daarin verhard. 

W: Ik kies een kant, inderdaad.

H: Die duidelijke stellingname – want zo zie ik het – is dat vergaand? 

Dus breed, op allerlei gebieden en in meerdere situaties?

W: Nee, dat niet. In mijn private leven ben ik - volgens mij - nog steeds vriendelijk en welwillend. Hoewel…ik moet toegeven dat ik ook daar uitgesprokener ben. 

Maar in sociaal-maatschappelijk opzicht ben ik overduidelijk minder liberaal geworden.

H: Nou, mijn wedervraag aan jou is: wat zit er achter je veranderde gestemdheid. 

Ik ga het wat theoretiseren, als je dat goed vindt. Je mag erop reageren, maar dat hoeft niet. 

Wat erachter zou kunnen zitten is dat je een realistischer beeld hebt gekregen op zaken van sociaal-maatschappelijke aard. 

W: Ik denk dat je bedoelt dat ik minder naïef ben.

H: Goed dat je dat zegt….

Naïviteit is – in mijn opinie – een nogal onderschatte eigenschap. 

Het heeft een negatieve connotatie. Maar dat is volgens mij onterecht. 

Naïviteit is ook heel positief. 

Een naïef persoon leeft meestal zonder terughoudendheid en is niet snel bang. 

W: Ja, daar herken ik mij in.

H: En naïeve mensen leiden doorgaans een gevarieerder leven dan het – laten we zeggen – het behoudender deel van de bevolking.  

W: Gevarieerd, inderdaad. 

H: Terug naar de theorie achter je…

W: …achter mijn afgenomen mildheid. En mijn grotere stelligheid. 

H: Er kunnen een paar oorzaken zijn. Bijvoorbeeld – en ik zeg niet dat dat voor jou geldt – maar bijvoorbeeld dat je minder ontzag hebt voor autoriteiten dan vroeger.

W: Ik kan me voorstellen dat dat in deze tijd vaker voorkomt. Dat ontzag afbrokkelt. 

H: Ikzelf heb daar geen last van. Vooralsnog is mijn vertrouwen in de overheid groot genoeg.

Maar ik leef natuurlijk ook in bijzonder goede omstandigheden. 

Ik voel mij in geen enkel opzicht een gebeten hond. 

W: Dat lijkt een beetje op: met mij gaat het goed, maar in de samenleving gaat het slechter. 

H: Zo kom ik vanzelf bij een andere mogelijke oorzaak van ‘afgenomen mildheid’. Er is een verharding opgetreden in de samenleving. 

Ik zei net al dat verharding plaatsvindt als de bestaanszekerheden onder druk komen te staan. Over het algemeen vindt verharding plaats bij mensen die zich achtergesteld voelen ten opzichte van medeburgers.

W: Dat begrijp ik. Voor mij geldt dat natuurlijk niet. Ik voel mij bevoorrecht ten opzichte van mijn medeburgers. Hoewel ik mij verzet tegen dat woord.

H: Tegen welk woord?

W: Medeburgers. Dat doet me teveel denken aan een polonaise. 

H: Je kunt dan wel weerstand voelen bij dat woord, maar je maakt nu eenmaal deel uit van een samenleving. 

Er zijn nog een aantal andere oorzaken, maar ik hou het liever wat korter. Dus ik zal rechtstreeks gaan naar wat – volgens mij – op jou van toepassing is. 

W: Op mij en misschien op de luisteraar.

H: Zeker. 

Overigens: Ik wil je eerst iets vertellen over het zondebok-mechanisme.

W: Ow, het zondebok-mechanisme, interessant…

H: Als er spanning is in een – laten we zeggen – een samenleving…

een groep, een klas, een land, een familie of gezin

… maar ook in een lichaam…

dan moet én zal die spanning een uitweg vinden.

En die uitweg wordt altijd gevonden bij ‘dat wat afwijkt’. 

Dat wat niet lijkt op de norm. Het normale.

Als je kijkt naar een gezin, naar spanning binnen een gezin…

dan zal het gezinslid dat het meest afwijkt van de rest…

de schuld krijgen van de spanning.

W: Het kind dat niet zo goed kan meekomen…

H: Ja, bijvoorbeeld…of het driftige kind.

In de maatschappij is de sociale groep die afwijkt van de norm: de zondebok.

W: Vluchtelingen en migranten…

H: Inderdaad…die groepen zijn dan zondebokken. 

https://youtu.be/Q1J3dWoCSiU   Cover Don’t Blame Me (original Taylor Swift)

Het aparte is dat de zondebok zich doorgaans ook gaat gedragen als de schuldige. 

In een klas wordt de zondebok schichtig. 

In een gezin gaat de zondebok zich gedragen als een stoorzender. 

W: …asielzoekers en migranten trekken zich terug…

H: Die trekken zich terug, inderdaad. Ze missen de aansluiting bij de maatschappij en ze gaan zelf een mini-maatschappij vormen. 

W: Self-fulfilling prophecy…

H: Helemaal. Nou, je begrijpt natuurlijk al dat daar ook weer spanning ontstaat. Die spanning moet eveneens afgevoerd worden, dus ook daar wordt een zondebok bij gezocht. 

W: Gerelateerd aan de coronacrisis zie je dat ‘de relatief stille meerderheid’ de schuld van de spanning legt bij de radicale ongevaccineerden… 

H: Inderdaad. Die vormen een subgroep. Daar ontstaan natuurlijk ook spanningen en die spanningen worden neergelegd op het hoofd van een hún zondebok. En dat zijn dan wij: de schapen.

W: Je zegt: in een lichaam gebeurt dat ook.

H: Ja, opgebouwde spanning in een lichaam zoekt ook een zondebok. Daar werkt het iets anders. Er ontstaan dan bijvoorbeeld onverklaarbare klachten of afwijkend gedrag…

W: Hoofdpijn, maagpijn, verslavingen…

H: In een lichaam werkt het complexer, maar inderdaad.

W: Nu terug naar mijn stellingname…

H: Je afgenomen mildheid, inderdaad. 

W: Mijn verharding.

H: Goed. Je verharding. Ik vermijd nu even het zondebok-mechanisme. 

Vermoedelijk neem je een duidelijker standpunt in omdat je een tegengeluid wil laten horen. Ook al is het maar een kleine kring.

Jij wil laten weten dat je het niet eens bent met de ontwikkelingen. 

Wát die ontwikkelingen ook zijn.

Er kan ook sprake zijn van een moralistische intentie.

Je wil laten weten dat ‘de ander’ het allemaal verkeerd ziet en doet.

Vaak heeft de overmatige criticaster - om jou zo maar even te noemen - ook een veroordelende toon. Je matigt je een oordeel aan. 

Kritiek – ook jouw kritiek – is nooit positief. Of constructief of opbouwend. 

W: Oei…

Toch. Je zegt: ik vermijd het zondebok-mechanisme. Ikzelf vermoed dat ik dat toch ook doe.

Ik geef ook anderen de schuld. 

H: Oke. Die uitspraak laat ik even voor wat het is.

Een kritische houding is verder prima. 

Een kritische houding betekent immers dat je niet zomaar iets aanvaardt of gelooft. 

Het is dus het tegenovergestelde van een volgzame houding. 

En in het beste geval is kritiek neutraal. In ieder geval moet het niet veroordelend zijn. 

En dat is het meestal wel. 

W: Omgaan met kritiek is lastig, ook als je de criticus bent. 

Er zit al gauw een waarde-oordeel in. 

H: Zeker. En harde kritiek - met veel grote woorden - is onbetwist oordelen en veroordelen. Primair veroorzaak je bij jezelf een slecht humeur. Secundair bereikt je ermee dat de tegenstander - om het zo maar even te noemen - zich ook verhard. 

W: Het is moeilijk om van jezelf te zien dat je té kritisch bent. 

H: Ja, dat klopt. Je omgeving is daarin belangrijk. Ik heb daar een voorbeeld van.

Ik ben business mentor. Een aantal jaar geleden had ik een mentee - zo heet dat - wiens gedrag op zijn werk als zeer negatief werd ervaren. Het is een snedige man met heel veel humor, heel scherp in zijn denken en nog scherper in zijn communicatie. 

Hij was in die periode CEO van een middelgroot bedrijf en hij werd op mijn pad gezet door de raad van advies. Er viel met hem niet te werken, zo was de boodschap. 

Zijn overmatig kritische houding werd als zeer destructief gezien.

Nou, daar was ik het helemaal niet mee eens. Hij zat gewoon in een verkeerde omgeving. Ik zag hem als een tijger in een pinguïnverblijf. 

Op mijn aanraden is hij daar weggegaan. Nu werkt hij bij een andere organisatie. Daar - in die branche - is zijn kritische blik en zijn snelle geest juist zóveel waard dat hij nu bestuursvoorzitter is en een stuk beter wordt beloond.

W: Omgeving is dus belangrijk.

H: Om meerdere redenen is dat belangrijk. 

De omgeving moet jou kunnen afremmen in je al te kritische houding.
 En aan de andere kant is zelfreflectie bijna niet te doen in een omgeving van azijnpissers. 

Iedereen bevestigt jou in je zure visie. 

En zelfreflectie is natuurlijk: dat je in staat bent te kijken naar wat je doet.

W: Is er ook iets goeds aan een kritische houding?

H: Laat ik beginnen met nog maar eens zeggen dat al te kritisch niet goed is.

Je bereik is nul – sterker nog: je bereikt het tegenovergestelde van wat je wenst –

en je humeur raakt onder het vriespunt. En dat van je omgeving ook.

Over-kritisch zijn heeft ook gevolgen voor je directe omgeving.

Je kunt mensen schofferen. Je kunt ze soms zelfs kwetsen.

Het kan ook zijn dat andere mensen voorzichtiger met je omgaan. Of je zelfs vermijden. 

Maar er zit natuurlijk ook wel iets goeds aan.

Ikzelf heb niets met mensen die zich niet uitspreken. 

Of: die vinden wat de massa vindt.

Jij beschikt over de kwaliteiten die ik dan maar even kritisch en confronterend noem.

W: Ik ben inderdaad niet bang om te zeggen wat ik wil zeggen.

H: Maar té kritisch zijn kan ook gevolgen hebben voor jouzelf. 

Je kritiek kan gezien worden als bitter en zeurderig. En zo wil je niet zijn. 

Al met al vind ik het volgende:

Kritisch zijn is op zichzelf een kwaliteit.

Maar het is belangrijk dat je een midden vindt – een balans – tussen enerzijds aanvaarden dat het is zoals het is…

en anderzijds je kritiek kalm laten horen. 

Wat je ook doet: handel vanuit rust. Altijd. 

W: Eigenlijk is er nog een dieperliggend leerdoel. Dat is de bewustwording dat je niet overal een mening over hoeft te hebben en dat de dingen soms moet laten gaan. 

H: Ja. Zeg eens niks. Niet iedereen zit op jouw mening te wachten.

W: Dankjewel voor deze bijna onmogelijke opdracht, Hans.

Luisteraar: jou bedank ik ook. Wij vinden het altijd fijn dat je erbij bent, en we ontmoeten je graag bij de volgende aflevering van Het Mentor Café. Abonneren vinden wij trouwens helemaal te gek. 

Tot de volgende keer, tot de volgende podcast.

www.businesstales.com/podcasts